Miliardat te bregu: investime të mëdha, pyetje të mëdha

Projektet e mëdha turistike të lidhura me kapital amerikan, në ishullin e Sazanit dhe në zonën e Vlorës, kanë sjellë njëkohësisht premtime miliardëshe dhe protesta të forta. Për një vend që kërkon investime të huaja, kjo është një mundësi e rrallë. Por mundësia e madhe vjen me përgjegjësi po aq të madhe.

Le të nisim nga ana pozitive, sepse ajo është reale. Një investim i huaj i drejtpërdrejtë i një përmase të tillë, i shoqëruar me emra ndërkombëtarë, mund të sjellë vende pune, infrastrukturë dhe një pozicionim të ri të Shqipërisë në turizmin e nivelit të lartë. Qeveria e ka paraqitur këtë si hap drejt modernizimit dhe si shprehje besimi të investitorëve në stabilitetin e vendit. Ky arsyetim ka bazë: kapitali shkon aty ku ndihet i sigurt, dhe tërheqja e tij nuk është arritje e vogël për një ekonomi të vogël. Lidhja më e ngushtë me Shtetet e Bashkuara ka gjithashtu një vlerë strategjike që nuk duhet nënvlerësuar.

Megjithatë, shqetësimet e ngritura nuk mund të hidhen poshtë si thjesht rezistencë ndaj zhvillimit. Zona e Vjosë-Nartës është nga më të pasurat në biodiversitet, dhe ndryshimet ligjore që lejuan ndërtimin në zona të mbrojtura ngritën pyetje legjitime mjedisore. Po aq të rëndësishme janë pyetjet për transparencën: origjina e fondeve, mënyra e fitimit të titujve të pronësisë dhe procedurat e dhënies së statusit strategjik. Këto nuk janë sulme ndaj investimit; janë kërkesa normale të një shteti të së drejtës.

Një investim i madh nuk gjykohet vetëm nga shifra që premton, por nga transparenca me të cilën ndërtohet. E para krijon entuziazëm; e dyta krijon besim afatgjatë.

Është domethënëse, dhe pozitive, që prokuroria e specializuar ka nisur të shqyrtojë ndryshimet e statusit mbrojtës dhe procedurat përkatëse. Kjo tregon se institucionet e kontrollit po ushtrojnë rolin e tyre, dhe se as investimet e mëdha nuk qëndrojnë jashtë vëmendjes së drejtësisë. Përvoja e fqinjëve është një kujtesë e dobishme: kur procedura anashkalohet, projektet e mëdha mund të kthehen shpejt nga aset në barrë politike dhe ligjore.

AISP vlerëson se Shqipëria nuk duhet të zgjedhë mes zhvillimit dhe mbrojtjes, sepse të dyja janë të mundshme njëkohësisht. Rruga e matur kërkon tri gjëra. Së pari, vlerësime të plota e publike të ndikimit mjedisor për çdo projekt në zona të ndjeshme, pa përjashtime me dekret. Së dyti, transparencë të plotë për pronësinë, fondet dhe kontratat, që qytetari të mund të kontrollojë. Së treti, garanci se përfitimet ekonomike shpërndahen te komunitetet lokale dhe nuk kufizohen te pak aktorë. Investimi që sjell zhvillim të qëndrueshëm dhe respekton natyrën e ligjin është fitim i dyfishtë.

Ambicia për ta bërë Shqipërinë destinacion të nivelit botëror është legjitime dhe e mirëpritur. Detyra e qeverisjes së mirë është ta realizojë këtë ambicie pa e sakrifikuar as mjedisin, as besimin publik. Miliardat mund të ndërtojnë shumë, por vetëm transparenca i bën ato të qëndrueshme.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP. Të dhënat mbi projektet, investimet dhe hetimet janë verifikuar përmes Al Jazeera, Forbes, Newsweek dhe BirdLife International.