Mandati i katërt dhe opozita që humbi veten

Në maj 2025, Partia Socialiste fitoi mandatin e katërt radhazi, me 83 nga 140 vende dhe rezultatin më të fortë të saj deri më sot. Në demokraci, një fitore e tillë ngre dy pyetje njëkohësisht: sa e fortë është qeveria, dhe sa e shëndetshme është konkurrenca politike që e mban atë në kontroll.

Le ta pranojmë faktin që shpesh anashkalohet në debat: fitorja socialiste është legjitime dhe e qartë. Zgjedhësit shqiptarë, përfshirë për herë të parë diasporën me rreth dyqindmijë vota, i dhanë qeverisë një mandat të fortë. Vëzhguesit ndërkombëtarë i quajtën zgjedhjet konkurruese dhe të menaxhuara profesionalisht. Një parti që fiton katër herë radhazi ka bërë diçka të drejtë në raport me pjesën e mjaftueshme të elektoratit, dhe kjo nuk duhet trajtuar si anomali, por si vullnet i shprehur.

Njëkohësisht, do të ishte e pandershme të mos përmendeshin edhe vërejtjet. Vëzhguesit shënuan një përdorim të gjerë të burimeve publike dhe një fushë loje jo plotësisht të barabartë në favor të partisë në pushtet. Këto shqetësime janë reale dhe qeveria do të bënte mirë t'i trajtonte, sepse një demokraci matet jo vetëm nga fitorja, por nga kushtet në të cilat fitohet. Dominimi i zgjatur i një force të vetme, edhe kur vjen me votë, kërkon vetëpërmbajtje shtesë për të ruajtur pluralizmin.

Një qeveri e fortë nuk është problem në vetvete. Problemi lind kur mungon një opozitë po aq e aftë sa qeveria, sepse atëherë kontrolli ndaj pushtetit dobësohet nga brenda vetë sistemit.

Këtu qëndron pjesa më e nënvlerësuar e historisë: dobësia e opozitës është kryesisht e vetëshkaktuar. Fragmentimi, mbështetja te bojkotet dhe protestat në vend të një programi alternativ, dhe varësia nga figura me barrë të rëndë politike e ligjore, e kanë lënë opozitën të paaftë të ofrojë një alternativë bindëse. Zgjedhësi që nuk sheh një projekt tjetër të besueshëm, kthehet te ai që njeh. Fitorja e përsëritur e socialistëve pasqyron jo vetëm forcën e tyre, por edhe zbrazëtinë përballë.

AISP vlerëson se përgjegjësia për shëndetin e demokracisë shqiptare është e ndarë, por jo në mënyrë simetrike. Qeveria ka detyrën të tregojë vetëpërmbajtje, të mos abuzojë me avantazhet e pushtetit dhe të ruajë hapësirën për kritikë dhe media të lira. Opozita ka detyrën më urgjente: të rindërtojë veten si forcë serioze, me ide, me figura të reja dhe me një gatishmëri për të bërë politikë brenda institucioneve, jo vetëm në rrugë. Një demokraci nuk mund të mbahet e gjallë vetëm nga vetëpërmbajtja e fituesit; asaj i duhet edhe një sfidues i denjë.

Mandati i katërt është realitet politik që duhet respektuar. Por qëndrueshmëria e tij afatgjatë do të varet nga aftësia e sistemit për të riprodhuar konkurrencë. Shqipëria ka nevojë njëkohësisht për një qeveri që qeveris dhe për një opozitë që meriton të quhet e tillë. Sot, e para ekziston; e dyta ende po e kërkon veten.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP. Të dhënat mbi zgjedhjet dhe vlerësimet e vëzhguesve janë verifikuar përmes OSBE/ODIHR, Balkan Insight, OSW dhe Al Jazeera.