Shteti bektashi: soft power apo simbol i tepërt?

Në shtator 2024, kryeministri Edi Rama shpalli idenë e krijimit të një shteti sovran bektashi në Tiranë, sipas modelit të Vatikanit. Propozimi habiti shumë vëzhgues. Por i lexuar me qetësi, ai ndërthur një ambicie diplomatike interesante me pyetje kushtetuese që ende presin përgjigje.

Ideja ka një logjikë simbolike të fuqishme. Shqipëria është prej kohësh krenare për harmoninë e vet fetare, dhe bektashizmi, me traditën e vet tolerante dhe të hapur, është një pjesë e veçantë e kësaj trashëgimie. Të vendosësh qendrën botërore të një rendi që vlerëson tolerancën, që lejon lirinë e grave për t'u veshur si duan dhe që nuk ndan njerëzit sipas dogmave të ngurta, do të thotë të projektosh një imazh të Shqipërisë si urë mes botëve. Në një kohë kur ekstremizmi fetar mbizotëron shumë tituj, ky mesazh ka vlerë reale ndërkombëtare.

Si mjet i ndikimit të butë, nisma i shërben interesave të Shqipërisë. Ajo tërheq vëmendje pozitive, forcon markën e vendit si model bashkëjetese dhe krijon një kanal diplomatik unik. Mbështetja e shprehur nga figura të larta ndërkombëtare i dha propozimit një peshë që pak nisma të një vendi të vogël e arrijnë. Në këtë kuptim, guximi i idesë është vetë pjesë e vlerës së saj.

Një shtet i vogël fiton ndikim jo vetëm përmes ekonomisë apo ushtrisë, por edhe përmes ideve që projekton. Toleranca si markë kombëtare është një aset i vërtetë diplomatik.

Megjithatë, pyetjet kushtetuese dhe praktike janë reale dhe duhen trajtuar me seriozitet. Krijimi i një entiteti sovran brenda kryeqytetit kërkon ndryshim kushtetues dhe një shumicë të gjerë parlamentare. Ai ngre pyetje për juridiksionin, për marrëdhëniet me shtetin shqiptar dhe për precedentin ndërkombëtar. Kritikët kanë të drejtë të kërkojnë qartësi: çfarë kompetencash do të ketë ky entitet, si do të qeveriset, dhe si do të shmanget çdo paqartësi ligjore. Këto nuk janë kundërshtime ndaj frymës së nismës, por kërkesa për ta ndërtuar atë mbi baza solide.

AISP vlerëson se ideja meriton të ndiqet me kujdes, jo të braktiset por as të nxitohet. Nëse projekti çohet përpara, ai duhet të kalojë përmes një procesi të plotë kushtetues dhe transparent, me konsultim të gjerë ligjor dhe ndërkombëtar. Vlera simbolike nuk duhet të vijë në kurriz të qartësisë juridike. Një shtet i vogël sovran, i ndërtuar mbi baza të paqarta, mund të krijojë më shumë pyetje sesa përfitime.

Në thelb, nisma bektashe është një përpjekje për ta shndërruar një pasuri kulturore në kapital diplomatik. Kjo është një ambicie legjitime dhe kreative. Sfida është ta realizosh me po aq kujdes juridik sa entuziazëm simbolik, që simboli të mos mbetet vetëm simbol, por të bëhet një instrument i qëndrueshëm i imazhit dhe vlerave shqiptare në botë.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP. Të dhënat mbi nismën janë verifikuar përmes Euronews, Balkan Insight, Britannica dhe Wikipedia.