Ekuilibri i pushteteve dhe kufijtë e pezullimit

Pas pezullimit të zëvendëskryeministres Belinda Balluku në shkurt 2026, shumica socialiste propozoi ndryshime ligjore që do të kufizonin mundësinë e pezullimit nga detyra të zyrtarëve më të lartë. Debati u ndez menjëherë. Por përtej titujve, çështja shtron një pyetje serioze kushtetuese: ku duhet të ndalet pushteti i një organi për të hequr përkohësisht një zyrtar të zgjedhur, para se çështja të gjykohet.

Qeveria e paraqet nismën si mbrojtje të stabilitetit institucional. Argumenti i saj ka një bërthamë të arsyeshme: një pezullim i vendosur para një vendimi përfundimtar gjyqësor prek jo vetëm individin, por edhe funksionin publik që ai ushtron dhe vullnetin e zgjedhësve që e legjitimuan atë. Nëse pezullimi bëhet i lehtë, ai rrezikon të kthehet në një mjet me pasoja politike, të përdorshëm para se faji të provohet. Prezumimi i pafajësisë nuk është formalitet; është parim mbi të cilin ndërtohet çdo shtet i së drejtës.

Nga ana tjetër, shqetësimet e Bashkimit Evropian dhe të kritikëve nuk duhen shpërfillur. SPAK-u dhe pavarësia e gjyqësorit janë quajtur me të drejtë gurë themeli të reformës në drejtësi dhe të rrugës evropiane. Çdo ndryshim që lexohet si dobësim i llogaridhënies së zyrtarëve të lartë mund të ngadalësojë pikërisht procesin që qeveria e ka shpallur prioritet. Perceptimi ka rëndësi, madje edhe kur qëllimi është i mirë.

Pyetja e vërtetë nuk është nëse zyrtarët duhen mbrojtur nga abuzimi, apo nëse drejtësia duhet të jetë e lirë. Të dyja janë të vërteta. Sfida është t'i vendosësh të dyja në një ekuilibër që nuk sakrifikon njërën për tjetrën.

Përvoja krahasuese tregon se shumë demokraci parashikojnë mbrojtje procedurale për mbajtësit e funksioneve të larta, pikërisht për të shmangur destabilizimin përmes akuzave të paprovuara. Kjo do të thotë se ideja në vetvete nuk është jashtë normës evropiane. Problemi qëndron te mënyra dhe te momenti: një ndryshim i miratuar shpejt, në mes të një rasti konkret, rrezikon të duket i personalizuar edhe kur nuk është.

AISP vlerëson se rruga e matur do të ishte një zgjidhje me tri elemente. Së pari, çdo kufizim i pezullimit duhet të shoqërohet me garanci të forta se hetimi vazhdon i papenguar, që mbrojtja e funksionit të mos kthehet në mbrojtje nga drejtësia. Së dyti, ndryshime të tilla duhet të hartohen në konsultim me Komisionin e Venecias dhe partnerët evropianë, që legjitimiteti i tyre të mos vihet në dyshim. Së treti, ato duhet të jenë të përgjithshme dhe të zbatueshme në të ardhmen, jo të lidhura me një rast të vetëm.

Mbrojtja e stabilitetit dhe pavarësia e drejtësisë nuk janë domosdoshmërisht armiq. Një qeveri që ka ndërtuar reformën më ambicioze në drejtësi në rajon ka interes që kjo reformë të mbetet e besueshme. Ekuilibri, jo triumfi i njërit pushtet mbi tjetrin, është prova e vërtetë e pjekurisë institucionale.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP dhe respekton prezumimin e pafajësisë. Të dhënat janë verifikuar përmes Balkan Insight, Tirana Times dhe deklaratave të BE-së.