Tetëdhjetë vota për një ngërç

Shumë nga kriza politike që e mbajti Kosovën peng gjatë vitit 2025 dhe 2026 mund të përmblidhet në një numër: 80. Aq vota nga 120 kërkon Kushtetuta për të zgjedhur presidentin. Në një Kuvend të polarizuar, ky prag i lartë nuk prodhon konsensus — prodhon shpërndarje dhe zgjedhje të reja.

Kjo nuk është temë spektakolare, por është ndoshta më e rëndësishmja për stabilitetin afatgjatë. Krizat vijnë e shkojnë; rregullat mbeten dhe i prodhojnë ato sërish. Nëse nuk ndryshon dizajni, do të ndryshojnë vetëm datat e ngërçit të radhës.

Si një prag bëhet veto

Kushtetuta parashikon që presidenti zgjidhet me dy të tretat e votave — 80 nga 120 — në dy raundet e para, me një kalim te shumica e thjeshtë vetëm në raundin e tretë, por gjithnjë me kërkesën që të jenë të pranishëm së paku 80 deputetë. Ky kombinim i pragut të lartë me kuorumin e lartë do të thotë se çdo bllok opozitar që kontrollon më shumë se një të tretën e vendeve mund ta ndalojë zgjedhjen thjesht duke mos u paraqitur. Nuk i duhet të fitojë; i mjafton të mungojë. Kështu, një post kryesisht ceremonial shndërrohet në levën më të fuqishme të bllokimit në sistem.

Pikërisht kjo ndodhi. Dështimi për të zgjedhur presidentin çoi te dekreti i shpërndarjes, te ndërhyrja e Gjykatës Kushtetuese dhe te zgjedhjet e treta brenda gjashtëmbëdhjetë muajve. Sistemi u soll pikërisht siç e lejojnë rregullat e tij — dhe rezultati ishte paralizë.

Një rregull që kërkon konsensus në një kulturë pa konsensus nuk prodhon marrëveshje; prodhon ngërç. Kushtetuta duhet të nxisë bashkëpunimin, jo ta bëjë atë parakusht për funksionimin.

Reforma nuk është dobësim i konsensusit

Disa do të thonë se pragu i lartë është mbrojtje: ai detyron partitë të bashkëpunojnë dhe pengon një shumicë të vetme ta uzurpojë presidencën. Ky argument ka vlerë. Por një mbrojtje që përfundon rregullisht me shpërndarjen e parlamentit nuk mbron asgjë — vetëm e zhvendos vendimin te kutia e votimit, herë pas here, me kosto të madhe për qytetarin.

AISP vlerëson se zgjidhja qëndron në një mekanizëm zhbllokimi të shkallëzuar. Modeli i shumë demokracive parlamentare është i qartë: nëse pas një ose dy raundeve me prag të lartë nuk arrihet marrëveshje, pragu ulet automatikisht — te tri të pestat, pastaj te shumica absolute — që zgjedhja të përfundojë brenda institucionit, jo jashtë tij. Kështu ruhet nxitja për konsensus në fillim, por hiqet mundësia që një pakicë ta mbajë vendin peng pafundësisht.

Krahas kësaj, duhet ridimensionuar kuorumi, që mosparaqitja të mos jetë armë; dhe duhet shqyrtuar nëse një president kryesisht simbolik ka nevojë fare për një prag kaq të lartë. Këto nuk janë ndryshime revolucionare; janë rregullime teknike që një komision kushtetues i pavarur mund t'i hartojë brenda muajsh.

Demokracia e Kosovës nuk ka nevojë për më shumë zgjedhje si zgjidhje për çdo bllokim. Ka nevojë për rregulla që i lejojnë institucionet të funksionojnë edhe kur politikanët nuk pajtohen — sepse mospajtimi është normalja e demokracisë, jo përjashtimi. Derisa pragu i 80-s të mbetet i pandryshuar, kriza e radhës nuk është pyetje "nëse", por "kur".

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP. Të dhënat mbi rregullat kushtetuese dhe kronologjinë e ngërçit janë verifikuar përmes Kushtetutës së Kosovës, Wikipedia dhe raportimeve vendore.