Sovraniteti pa rrjetë sigurie

Në janar 2025, qeveria e Kosovës shpalli të mbyllur "kapitullin e strukturave paralele të Serbisë", duke mbyllur zyra postare, administrative, agjenci e institucione shërbimi në veri. E shoqëruar me kufizimin e dinarit serb, kjo është një nga shprehjet më të vendosura të sovranitetit shtetëror — dhe njëkohësisht një nga rastet ku mënyra ka rëndësi po aq sa qëllimi.

AISP e ndan qëllimin: një shtet nuk mund të pranojë përgjithmonë institucione të një shteti tjetër që funksionojnë në territorin e vet, jashtë ligjit dhe kontrollit të tij. Konsolidimi i një rendi të vetëm juridik është legjitim dhe i domosdoshëm. Problemi nuk është parimi; është ekzekutimi pa një plan tranzicioni.

Kur mbyll një sportel, dikush mbetet pa pension

Strukturat paralele nuk ishin vetëm simbol i ndikimit të Beogradit; ato ishin edhe kanale reale përmes të cilave rreth 120.000 serbë të Kosovës merrnin paga, pensione dhe shërbime shëndetësore e sociale nga buxheti serb. Kur këto sportele mbyllen dhe kur kufizohet dinari në të cilin paguhen këto të ardhura — pa u zëvendësuar menjëherë me një alternativë funksionale të shtetit kosovar — pasoja e drejtpërdrejtë nuk e godet Beogradin, por pensionistin që detyrohet të udhëtojë mbi 100 kilometra për të tërhequr të ardhurat e veta. Sovraniteti që lë pas një boshllëk shërbimesh nuk e forcon shtetin në sytë e qytetarëve që duhet t'i fitojë; e largon prej tyre.

Autoriteti i shtetit matet jo vetëm me atë që mbyll, por me atë që ofron në vend të saj. Mbyllja pa zëvendësim nuk është shtetformim; është vakum.

Kostoja diplomatike

Veprimet e njëanshme, të kryera pa koordinim me BE-në dhe SHBA-në, kanë pasur çmim edhe ndërkombëtar. Mbyllja e degëve bankare dhe kufizimi i dinarit sollën qortim të hapur nga Brukseli, i cili i pa si përshkallëzim që dëmton dialogun. Për një vend që varet nga mbështetja perëndimore për njohje dhe integrim, seria e ftohjeve me partnerët — përfshirë pezullimin e dialogut strategjik nga Uashingtoni — tregon se edhe vendimet e drejta në parim mund të dalin të kushtueshme kur merren pa përgatitje e pa aleatë.

Si të bëhet drejt

AISP vlerëson se qëllimi mund të arrihet pa e paguar këtë çmim. Së pari, çdo mbyllje e një strukture paralele duhet të shoqërohet paraprakisht me një shërbim zëvendësues të shtetit kosovar — sportel pensioni, qendër shëndetësore, zyrë administrative — që qytetari të mos mbetet asnjë ditë pa shërbim. Së dyti, çështja e dinarit dhe e pagesave sociale duhet zgjidhur përmes një marrëveshjeje teknike në dialog, jo përmes një ndalese të njëanshme që i lë njerëzit pa mjete jetese. Së treti, komunikimi me komunitetin serb duhet të jetë i drejtpërdrejtë dhe qetësues, që masat të mos lexohen si ndëshkim etnik, por si normalizim i shërbimeve për të gjithë.

Konsolidimi i shtetit dhe mbrojtja e të drejtave të çdo qytetari nuk janë qëllime kundërshtare. Përkundrazi, një shtet që e shtrin autoritetin duke u kujdesur njëkohësisht që asnjë komunitet të mos mbetet pa shërbime, e fiton veriun jo vetëm në hartë, por edhe në besim. Ky është ndryshimi mes një sovraniteti të shpallur dhe një sovraniteti të jetuar.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP. Të dhënat mbi mbylljet, dinarin dhe reagimet ndërkombëtare janë verifikuar përmes Balkan Insight, RFE/RL, Euronews dhe raportimeve vendore.