Zgjedhjet e pafundme: kur votimi zëvendëson qeverisjen

Brenda pak më shumë se një viti, Kosova ka votuar tri herë për Kuvendin dhe ka kaluar një krizë të tërë kushtetuese për zgjedhjen e presidentit. Rezultati nuk është stabilitet, por lodhje: pjesëmarrja në zgjedhjet e 7 qershorit 2026 ra në 37%, më e ulëta në historinë e vendit.

Ky nuk është thjesht një gabim i një aktori të vetëm — është dështim i përbashkët i një klase politike që e ka kthyer konfrontimin në metodë qeverisjeje.

Le ta rikujtojmë kronologjinë, sepse vetëm e vënë përballë njëra-tjetrës, faktet e tregojnë përmasën e ngërçit. Zgjedhjet e 9 shkurtit 2025 e nxorën Vetëvendosjen partinë e parë me rreth 42% të votave dhe 48 ulëse — një shumicë relative, jo absolute. Që nga 15 prilli 2025, Kuvendi nuk arriti të konstituohej: seanca për zgjedhjen e kryeparlamentarit u shty më shumë se 40 herë, derisa më 26 gusht Dimal Basha u zgjodh më në fund kryetar. Pastaj dështuan dy tentativa për të formuar qeverinë — e Albin Kurtit më 26 tetor dhe e Glauk Konjufcës më 19 nëntor — të dyja me nga 56 vota, pesë më pak se pragu prej 61. Pasoi një palë e re zgjedhjesh më 28 dhjetor 2025, formimi i kabinetit të tretë të Kurtit në shkurt 2026, dhe menjëherë një krizë e re: dështimi për të zgjedhur presidentin, dekreti i shpërndarjes, ndërhyrja e Gjykatës Kushtetuese, dhe zgjedhjet e treta më 7 qershor 2026. Tri procese zgjedhore dhe një krizë presidenciale në gjashtëmbëdhjetë muaj.

Ky cikël ka një kosto që nuk matet vetëm me para të harxhuara për fletëvotime. Ai matet me një buxhet të pamiratuar, me reforma të ngrira, me një proces integrimi evropian në pritje, dhe — për misionin që na intereson më shumë neve — me institucione gjithnjë e më të brishta pikërisht atje ku komunitetet shqiptare në rajon kanë nevojë për një Kosovë funksionale si pikë referimi. Kur shteti më i ri shqiptar kalon vite duke mos qeverisur, dobësohet edhe zëri i shqiptarëve kudo në rajon.

Përgjegjësia e qeverisë: shumica pa konsensus

Vetëvendosja e ka fituar çdo palë zgjedhje që nga viti 2021, dhe kjo i jep legjitimitet të padiskutueshëm në kutinë e votimit. Por fitorja në votë nuk është e njëjtë me aftësinë për të qeverisur, dhe këtu qëndron gabimi strategjik i qeverisë Kurti. Kushtetuta e Kosovës është ndërtuar mbi logjikën e konsensusit: kryeparlamentari kërkon 61 vota, presidenti kërkon 80. Këto pragje nuk mund të kapërcehen me shumicë relative dhe me qëndrim se pala tjetër thjesht duhet të dorëzohet. Ato kërkojnë negociatë, ulje pranë tryezës dhe lëshime.

Në vend të kësaj, qasja mbizotëruese ka qenë maksimaliste: kandidatë të propozuar në mënyrë të njëanshme, refuzim i formulave kompromisi, dhe një prirje për ta trajtuar çdo bllokim si sabotim të kundërshtarit e kurrë si ftesë për marrëveshje. Kur zgjedhja e presidentit dështoi për mungesë kuorumi dhe qeveria iu drejtua Gjykatës Kushtetuese për të kundërshtuar dekretin e presidentes, mesazhi ishte i qartë: preferohet beteja institucionale para kompromisit politik.

Një forcë që fiton vazhdimisht ka edhe përgjegjësinë më të madhe për të bërë hapin e parë drejt marrëveshjes — pikërisht sepse ka fuqinë ta bëjë.

Ta shndërrosh çdo ngërç në një palë të re zgjedhjesh, duke shpresuar që vota do ta zgjidhë atë që dialogu s'e zgjidhi, është një bast që deri tani ka prodhuar vetëm më shumë të njëjtën gjë — dhe një elektorat gjithnjë e më të lodhur.

Përgjegjësia e opozitës: bllokada si strategji

Nëse qeveria e ka gabuar qasjen, opozita — PDK, LDK dhe AAK — e ka bërë ngërçin të mundshëm. Për muaj të tërë, bllokimi i konstituimit të Kuvendit nuk ishte kundërshtim ndaj një kandidati konkret; ishte strategji. U refuzua edhe mundësia e votimit të fshehtë. Ende më domethënëse: gjatë gjithë asaj periudhe, asnjë parti opozitare nuk propozoi kandidatin e vet për kryeparlamentar. Të pengosh pa ofruar alternativë nuk është opozitë konstruktive — është obstruksionizëm.

Logjika e opozitës duket të jetë se paralizimi i institucioneve e dobëson qeverinë dhe përshpejton rënien e saj. Por kjo llogari politike ka një viktimë të vetme të sigurt: qytetarin, i cili mbetet pa buxhet, pa vendimmarrje dhe pa përfaqësim funksional. Një opozitë që e mat suksesin me numrin e seancave të dështuara, e jo me idetë që fut në axhendë, po heq dorë nga roli i vet demokratik. Fitimet e vogla që PDK-ja dhe LDK-ja shënuan në qershor 2026 nuk janë shpërblim për një vizion alternativ; ato janë kryesisht produkt i pakënaqësisë me ngërçin — një pakënaqësi që opozita vetë e ushqeu.

Kur çdo palë e sheh institucionin si terren beteje e jo si vend pune, humbësi nuk është as qeveria as opozita, por vetë ideja e shtetit funksional.

Problemi është edhe strukturor

Do të ishte e padrejtë t'i ngarkonim gjithçka vetëm mirësjelljes së aktorëve. Pragu prej 80 votash për zgjedhjen e presidentit, në një Kuvend prej 120 vendesh dhe në një kulturë politike thellësisht polarizuese, është një ftesë e hapur për ngërç. Ai i jep çdo blloku opozitar një të drejtë vetoje mbi një post kryesisht simbolik, dhe e shndërron zgjedhjen e presidentit në levë presioni. Pa një reformë të kësaj formule — qoftë me ulje graduale të pragut pas raundeve të dështuara, qoftë me mekanizma të tjerë zhbllokimi — Kosova rrezikon ta përsërisë të njëjtin cikël sa herë që asnjë forcë s'ka shumicë dërrmuese.

Rruga përpara

Zgjidhja nuk është më shumë zgjedhje. Është një ndryshim i kulturës politike dhe i disa rregullave të lojës. Konkretisht, AISP vlerëson se tri hapa do të ndihmonin: së pari, një marrëveshje mes partive kryesore për një "paketë institucionale" — kryeparlamentar, qeveri dhe president të zgjidhur si tërësi përmes negociatës, jo si beteja të veçuara; së dyti, një rishikim kushtetues i pragut për presidentin, me mekanizëm zhbllokimi që parandalon paralizën; dhe së treti, depolitizimi i institucioneve arbitre — Gjykata Kushtetuese, KQZ-ja dhe administrata — që sot përdoren shumë shpesh si vazhdim i betejës partiake me mjete të tjera.

Demokracia nuk matet me shpeshtësinë e zgjedhjeve, por me aftësinë për t'i kthyer votat në qeverisje. Kosova ka votuar mjaftueshëm. Ajo që i mungon nuk është legjitimiteti i radhës, por vullneti i të gjitha palëve për të qeverisur së bashku brenda rregullave që vetë i kanë vendosur. Përndryshe, pjesëmarrja prej 37% e qershorit nuk do të mbetet një rekord i trishtë, por një paralajmërim.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP dhe synon të nxisë debat publik të bazuar në fakte. Të dhënat kronologjike janë verifikuar përmes raportimeve të Balkan Insight, BBC, Al Jazeera, Euronews dhe mediave vendore (Koha, Kallxo, Gazeta Express).